CAD/CAM protez — dişin qapağı (kron), körpü və ya üzlüyün kompüter köməyi ilə dizayn edilib (CAD) və xüsusi frez dəzgahında bloklardan yonularaq (CAM) hazırlandığı rəqəmsal protez üsuludur. Ənənəvi üsulda protez əl ilə, mərhələ-mərhələ laboratoriyada hazırlanırkən, CAD/CAM-da dişin rəqəmsal ölçüsü götürülür, protez ekranda dizayn edilir və avtomatik dəzgahda seramika və ya sirkonium bloklardan freze (yonulma) yolu ilə istehsal olunur. Bu bələdçidə CAD/CAM protezin nə olduğunu, necə hazırlandığını, hansı növlərinin olduğunu, üstünlüklərini və «eyni gün protez»in nə vaxt mümkün olduğunu sadə dildə izah edirik.
CAD/CAM protez nədir?
CAD/CAM iki mərhələnin qısaltmasıdır: CAD (Computer-Aided Design) — kompüterdə rəqəmsal dizayn, CAM (Computer-Aided Manufacturing) — kompüter idarəli istehsal. Beləliklə CAD/CAM protez, dişin surətini rəqəmsal 3D modelə çevirib, protezi ekranda dizayn edən və sonra frez dəzgahında (və ya 3D printerdə) avtomatik hazırlayan rəqəmsal protez sistemidir. Blokdan yonulduğu üçün bu protezlərə çox vaxt «freze protez» də deyilir. Nəticə kron, körpü, üzlük (vinir), inley/onley və ya implant üstü protez ola bilər. Klinikada quraşdırılmış sistemlərdə bəzi işlər eyni ziyarətdə, laboratoriyaya göndərmədən hazırlana bilər.
CAD/CAM protez necə hazırlanır?
Proses rəqəmsal ölçü ilə başlayır və dörd əsas addımdan ibarətdir. Əvvəlcə həkim ağız içi (intraoral) skanerlə dişin rəqəmsal ölçüsünü götürür və ya laboratoriya modeli skan edilir. Sonra bu 3D model əsasında protez xüsusi proqramda dizayn edilir — forma, ölçü və dişləm kompüterdə dəqiqləşdirilir. Dizayn hazır olduqda fayl frez dəzgahına göndərilir və protez seramika, sirkonium (zirkonyum) və ya kompozit blokdan yonularaq (freze edilərək) hazırlanır; bəzi hallarda əvəzinə 3D çap istifadə oluna bilər. Son mərhələdə protez cilalanır, rəngləndirilir (qlazur), lazım olduqda bişirilir və ağızda yoxlanılıb yerinə oturdulur.
CAD/CAM iş axını: dörd addım
1. Rəqəmsal ölçü
Ağız içi skanerlə dişin rəqəmsal 3D ölçüsü götürülür.
2. CAD dizayn
Protez kompüterdə — forma, ölçü və dişləm — dizayn edilir.
3. CAM freze
Dizayn frez dəzgahına göndərilir; protez blokdan yonulur.
4. Bitmiş protez
Protez cilalanır, rəngləndirilir və ağızda yerinə oturdulur.
CAD/CAM protezin növləri
CAD/CAM texnologiyası protezin bir çox növündə istifadə olunur:
- Kron (qapaq) — zədələnmiş və ya kanal müalicəsi görmüş dişin üzərinə tam örtük.
- Körpü — bir və ya bir neçə çatışmayan dişi əvəz edən bağlı konstruksiya.
- Üzlük (vinir) və inley/onley — dişin ön səthi və ya bir hissəsi üçün rəqəmsal restavrasiya.
- İmplant üstü protez — implantın üzərinə hazırlanan fərdi abatment və kron/körpü.
- Sirkonium (zirkonyum) və seramika işləri — estetik və möhkəm materiallardan freze protez.
CAD/CAM protezin üstünlükləri
Rəqəmsal protezin bir sıra potensial üstünlüyü var:
- Sürət: bir çox mərhələ rəqəmsallaşdığı üçün hazırlanma müddəti qısala və uyğun hallarda protez az sayda ziyarətdə tamamlana bilər.
- Dəqiqlik: rəqəmsal dizayn və avtomatik freze uyğunluğu (fit) yaxşılaşdıra və insan səhvini azalda bilər.
- Estetika: müasir seramika və sirkonium bloklar təbii diş rənginə yaxın, estetik nəticə verə bilər.
- Rahatlıq: rəqəmsal ölçü ənənəvi ölçü pastasına ehtiyacı azaldır ki, bu da öyümə refleksi olan xəstələr üçün rahat ola bilər.
- Rəqəmsal arxiv: dizayn fayl kimi saxlanılır və gələcəkdə təkrar istehsal və ya planlaşdırma üçün istifadə oluna bilər.
Eyni gün protez mümkündürmü? Kimə uyğundur?
Klinikada CAD/CAM freze dəzgahı quraşdırılıbsa, bəzi işlər — məsələn tək kron və ya kiçik restavrasiya — uyğun hallarda eyni ziyarətdə hazırlana bilər; buna çox vaxt «eyni gün protez» deyilir. Bununla belə, bu hər hal üçün zəmanətli deyil: körpü, implant üstü protez, tam çənə və ya estetik cəhətdən mürəkkəb işlər əlavə mərhələ, laboratoriya və ya bir neçə ziyarət tələb edə bilər. Materialın seçimi (seramika, sirkonium), dişləm və damaq vəziyyəti, həmçinin işin həcmi nəticəyə təsir edir. Sizə hansı üsulun və materialın uyğun olduğunu, neçə ziyarət lazım olacağını həkim müayinədən sonra müəyyən edir. CAD/CAM protez müalicəni əvəz etmir — o, protezi daha dəqiq və sürətli hazırlamaq üçün bir vasitədir.
Bakıda CAD/CAM protez (rəqəmsal, freze protez) və eyni gün protez imkanları barədə məsləhət üçün Dr. Bəxtiyar Əliyev ilə əlaqə saxlayın.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və fərdi tibbi məsləhət və ya müayinənin yerini tutmur. Dəqiq diaqnoz və müalicə planı üçün həkimlə konsultasiya tövsiyə olunur.