İmplant üstü protez — diş implantının üzərinə bərkidilən süni diş və ya dişlərdir; yəni implant sümükdə itirilmiş dişin «kökünü», protez isə onun üzərində görünən diş hissəsini əvəz edir. İtirilmiş dişlərin sayına, ağızın vəziyyətinə və plana görə implant üstü protezin bir neçə növü var: tək dişi əvəz edən kron, bir neçə dişi əvəz edən körpü, dişsiz çənəni bərpa edən tam çənə sabit protez və implantlarla dəstəklənən çıxan (overdenture) protez. Bundan əlavə, protez implanta iki fərqli üsulla — vintlə (vintli protez) və ya sementlə (sement protez) bərkidilə bilər. Bu növlərdən heç biri hamı üçün «ən yaxşı» deyil; hansının uyğun olması itirilmiş dişlərin sayı, sümüyün vəziyyəti, estetik gözləntilər və gigiyena kimi amillərə görə həkimlə birlikdə müəyyən edilən klinik qərardır. Aşağıda implant üstü protez növlərini, onların fiksasiya üsullarını və seçimi müəyyən edən amilləri tərəfsiz izah edirik.
İmplant üstü protez nədir?
İmplant üstü protez üç hissədən ibarət sistemin görünən hissəsidir. Birincisi, çənə sümüyünə yerləşdirilən diş implantının özü — itirilmiş dişin kökünü əvəz edən titan (bəzən sirkonium) hissədir. İkincisi, implantla protez arasında birləşdirici rolunu oynayan abatment (dayaq) adlanan hissədir. Üçüncüsü isə abatmentin üzərinə bərkidilən protez — yəni görünən süni diş, körpü və ya çıxan protezdir. İmplant sümüklə birləşdikdən (osseointeqrasiya) sonra onun üzərinə protez qoyulur. Protezin növü isə neçə dişin əvəz olunacağından və onun necə bərkidiləcəyindən asılıdır. Yəni «implant» kökü, «protez» isə üzərindəki dişi bildirir — bu yazı üst hissə, yəni protez növləri haqqındadır.
- Diş implantı — çənə sümüyünə yerləşdirilən və itirilmiş dişin kökünü əvəz edən hissədir.
- Abatment (dayaq) — implantla protezi bir-birinə birləşdirən aralıq hissədir.
- Protez — abatmentin üzərinə bərkidilən və görünən süni diş, körpü və ya çıxan protezdir.
- Protezin növü itirilmiş dişlərin sayından, sümüyün vəziyyətindən və fiksasiya üsulundan asılıdır.
İmplant üstü protez növləri (neçə dişə görə)
İmplant üstü protezlər ilk növbədə neçə dişin əvəz olunmasına görə fərqlənir. Aşağıdakı cədvəl əsas növləri sadə şəkildə təqdim edir. Cədvəlin məqsədi hər hansı növü «ən yaxşı» kimi göstərmək deyil — hər növ müəyyən vəziyyətdə uyğun olur və seçimi həkim klinik şəraitə görə edir.
| Növ | Nəyi əvəz edir | Xüsusiyyət |
|---|---|---|
| Tək diş üzərində kron | Tək itirilmiş dişi — bir implant və onun üzərində bir kron | Qonşu sağlam dişlərə toxunmadan tək dişi bərpa edir; sabit (çıxmayan). |
| İmplant üstü körpü | Yan-yana bir neçə itirilmiş dişi — az sayda implant üzərində körpü | Hər dişə ayrı implant qoymadan bir neçə dişi bərpa edir; sabit. |
| Tam çənə sabit protez (hibrid) | Bütün çənədəki dişləri — bir neçə implant üzərində sabit tam protez | Dişsiz çənəni sabit şəkildə bərpa edir; All-on-4 / All-on-6 kimi planlar buna aiddir. |
| İmplant üstü çıxan protez (overdenture) | Dişsiz çənəni — bir neçə implanta bənd olunan çıxarıla bilən protez | Adi protezə nisbətən daha yaxşı tutunur; təmizlik üçün xəstə tərəfindən çıxarıla bilir. |
Vintli və sement protez: necə bərkidilir?
İmplant üstü protez abatmentə iki əsas üsulla bərkidilə bilər. Bu, çox vaxt protezin görünüşündən deyil, onun necə tutulmasından asılıdır və hər iki üsulun öz üstünlükləri var; hansının seçilməsi klinik vəziyyətə görə müəyyən edilir.
- Vintli protez: protez abatmentə vint vasitəsilə bərkidilir. Üstünlüyü — lazım gələrsə həkim tərəfindən asanlıqla açılıb yenidən bağlana bilir (məsələn, yoxlama və ya təmir üçün). Vint dəliyi adətən diş rəngli materialla örtülür.
- Sement protez: protez abatmentə xüsusi diş sementi ilə yapışdırılır. Bəzi hallarda vint dəliyi görünmədiyi üçün estetik cəhətdən əlverişli ola bilər; çıxarılması isə vintli protezə nisbətən daha çətindir.
- Hər iki üsul geniş istifadə olunur və biri digərindən universal olaraq üstün deyil. Uyğun üsulu implantın yeri, protezin növü və estetik amillərə görə həkim seçir.
Hansı protez sizə uyğundur?
Hansı implant üstü protez növünün uyğun olduğunu bir neçə amil müəyyən edir. Ən çox nəzərə alınanlar bunlardır:
- İtirilmiş dişlərin sayı və yeri: tək diş, bir neçə diş, yoxsa bütün çənə — bu, kron, körpü, sabit tam protez və ya çıxan protez arasında seçimi müəyyən edir.
- Sümüyün həcmi və keyfiyyəti: mövcud sümük neçə implant qoyula biləcəyinə və protezin növünə təsir edir.
- Sabit yoxsa çıxan protez: sabit protez daimi olaraq yerində qalır; çıxan protez təmizlik üçün çıxarıla bilir — seçim gigiyena, rahatlıq və plana görə dəyişir.
- Estetik gözləntilər: gülüş xətti və diş ətinin görünüşü fiksasiya üsulunun və protez dizaynının seçiminə təsir edə bilər.
- Gigiyena və qulluq: hər protez növünün təmizlənmə üsulu fərqlidir; bunu əvvəlcədən müzakirə etmək faydalıdır.
- Ümumi müalicə planı: implantların sayı və protez növü ümumi planın bir hissəsidir və həkimlə birlikdə müəyyən edilir.
Nəyi gözləmək olar?
İmplant üstü protez fərdi plan əsasında hazırlanır və heç bir növ konkret nəticəni zəmanət etmir. Müasir üsullarla protez çox vaxt rəqəmsal ölçü və CAD/CAM texnologiyası ilə hazırlanır ki, bu da uyğunluğu yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər. Protez qoyulduqdan sonra ona düzgün qulluq — gündəlik təmizlik, diş arası fırçalar və müntəzəm həkim yoxlamaları — uzunömürlülük üçün əhəmiyyətlidir. Sizin halınızda hansı protez növünün seçildiyini, onun necə bərkidildiyini və necə təmizlənəcəyini həkiminizlə müzakirə etmək tam normaldır.
Sizin halınıza hansı implant üstü protez növünün uyğun olduğunu öyrənmək üçün Bakıda Dr. Bəxtiyar Əliyev ilə əlaqə saxlayın.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və fərdi tibbi məsləhət və ya müayinənin yerini tutmur. Dəqiq diaqnoz və müalicə planı üçün həkimlə konsultasiya tövsiyə olunur.