Abatment (dayaq) — diş implantı ilə onun üzərindəki protez arasında yerləşən birləşdirici hissədir. Diş implantı sistemi üç hissədən ibarətdir: sümüyə yerləşdirilən implant itirilmiş dişin kökünü, üzərindəki protez (kron, körpü və ya çıxan protez) görünən diş hissəsini əvəz edir, abatment isə bu ikisini bir-birinə bağlayır. Abatment implantın içinə vintlə bərkidilir və protez onun üzərinə oturdulur. Materialına (titan, sirkonium, hibrid), hazırlanma üsuluna (hazır və ya fərdi), formasına (düz və ya bucaqlı) və vəzifəsinə (sağalma abatmenti və ya daimi abatment) görə abatmentin bir neçə növü var. Bu növlərdən heç biri hamı üçün «ən yaxşı» deyil; hansının seçilməsi diş ətinin hündürlüyü, implantın yeri, estetik gözləntilər və protezin növü kimi amillərə görə həkim tərəfindən müəyyən edilən klinik qərardır. Aşağıda abatmentin nə olduğunu, növlərini və seçimi müəyyən edən amilləri tərəfsiz izah edirik.
Abatment nədir?
Abatment diş implantı sisteminin üç əsas hissəsindən biridir və çox vaxt xəstələr tərəfindən görünmür, çünki o, protezin altında, diş ətinin səviyyəsində yerləşir. Birinci hissə — çənə sümüyünə yerləşdirilən və itirilmiş dişin kökünü əvəz edən diş implantıdır. İkinci hissə — implantla protez arasında körpü rolunu oynayan abatmentdir; o, implantın içindəki yuvaya vintlə bərkidilir və diş ətinin üzərinə bir qədər çıxır. Üçüncü hissə isə abatmentin üzərinə oturdulan protezdir — yəni görünən süni diş, körpü və ya çıxan protez. Beləliklə, abatment olmadan protez implanta birbaşa bərkidilə bilməz; o, sistemin dayaq nöqtəsidir.
- Diş implantı — çənə sümüyünə yerləşdirilən və itirilmiş dişin kökünü əvəz edən hissədir.
- Abatment (dayaq) — implantla protezi bir-birinə bağlayan aralıq hissədir; implanta vintlə bərkidilir.
- Protez — abatmentin üzərinə oturdulan görünən süni diş, körpü və ya çıxan protezdir.
- Abatment adətən diş ətinin altında qalır və gündəlik həyatda birbaşa görünmür.
Abatment növləri (materiala görə)
Abatmentlər ilk növbədə hazırlandığı materiala görə fərqlənir. Aşağıdakı cədvəl əsas materialları sadə şəkildə təqdim edir. Cədvəlin məqsədi hər hansı materialı «ən yaxşı» kimi göstərmək deyil — hər material müəyyən vəziyyətdə uyğun olur və seçimi həkim klinik və estetik şəraitə görə edir.
| Material | Xüsusiyyət | Nə vaxt seçilir |
|---|---|---|
| Titan | Möhkəm, yaxşı öyrənilmiş və ən geniş istifadə olunan materialdır. | Əksər hallarda, xüsusən arxa (görünməyən) dişlərdə standart seçimdir. |
| Sirkonium (keramika) | Ağ rəngli olduğu üçün diş əti nazik olduqda metal boz çaları göstərməyə bilər. | Estetik zonada (ön dişlər) və diş əti nazik olan hallarda üstünlük verilə bilər. |
| Hibrid (titan əsaslı) | Aşağıdakı titan birləşmə hissəsini üstdəki sirkonium/keramika hissə ilə birləşdirir. | Titanın möhkəm birləşməsi ilə keramikanın estetikası birlikdə istənildikdə. |
| Qızıl (qızıl ərintisi) | Keçmişdə geniş istifadə olunub; bu gün daha az tətbiq edilir. | Xüsusi hallarda; müasir praktikada titan və sirkonium daha çox seçilir. |
Hazır və fərdi, düz və bucaqlı abatmentlər
Materialdan əlavə, abatmentlər hazırlanma üsuluna və formasına görə də fərqlənir. Bu fərqlər protezin necə oturacağına və estetikaya təsir edir; hansının seçilməsi klinik vəziyyətə görə müəyyən edilir.
- Hazır (standart) abatment: əvvəlcədən istehsal olunmuş, standart ölçülü abatmentdir. Bir çox adi hallarda uyğun gəlir və nisbətən tez tətbiq oluna bilir.
- Fərdi abatment: xəstənin ağzına uyğun olaraq, çox vaxt rəqəmsal ölçü və CAD/CAM texnologiyası ilə fərdi hazırlanır. Diş ətinin forması və ya implantın yeri qeyri-standart olduqda protezin oturuşunu yaxşılaşdıra bilər.
- Düz və bucaqlı abatment: implant tam şaquli oturmadıqda bucaqlı abatment protezin istiqamətini düzəltməyə imkan verir; implant düzgün istiqamətdədirsə, düz abatment kifayət edir.
Sağalma abatmenti və daimi abatment
Abatmentlər vəzifəsinə görə də iki qrupa bölünür və çox vaxt xəstələr bu ikisini qarışdırır. İmplant qoyulduqdan sonra siz ağzınızda kiçik bir başlıq görə bilərsiniz — bu adətən daimi abatment deyil.
- Sağalma abatmenti (diş əti formalaşdırıcı): implant sümüklə birləşərkən diş ətinin düzgün formalaşması üçün müvəqqəti taxılan başlıqdır. O, protezi daşımır və sonradan çıxarılır.
- Daimi abatment: müalicənin sonunda taxılan və üzərinə daimi protez oturdulan abatmentdir. Görünən süni diş məhz bunun üzərində qurulur.
- Yəni implantın üzərində ilk gördüyünüz hissə çox vaxt sağalma abatmentidir; daimi protez isə diş əti sağaldıqdan sonra daimi abatmentin üzərinə hazırlanır.
Hansı abatment seçilir və nəyi gözləmək olar?
Hansı abatmentin uyğun olduğunu bir neçə amil müəyyən edir: diş ətinin hündürlüyü və qalınlığı, implantın yeri və istiqaməti, estetik zonada olub-olmaması, protezin növü və onun vintli, yoxsa sement üsulla bərkidiləcəyi. Abatment fərdi plan əsasında seçilir və heç bir növ konkret nəticəni zəmanət etmir. Abatmentin və protezin uzunömürlülüyü üçün düzgün gigiyena — gündəlik təmizlik, diş arası fırçalar və müntəzəm həkim yoxlamaları — əhəmiyyətlidir. Sizin halınızda hansı abatmentin seçildiyini və protezin necə bərkidiləcəyini həkiminizlə müzakirə etmək tam normaldır.
Sizin halınıza hansı abatment və protez növünün uyğun olduğunu öyrənmək üçün Bakıda Dr. Bəxtiyar Əliyev ilə əlaqə saxlayın.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və fərdi tibbi məsləhət və ya müayinənin yerini tutmur. Dəqiq diaqnoz və müalicə planı üçün həkimlə konsultasiya tövsiyə olunur.